ਉਹ ਵਰਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੌਮ ਨੂੰ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਿਰਫ ਇਕ ਸ਼ਬਦੀ ਕੈਦੇ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਹ ਦੀ ਅਕਲ-ਅਮਲ ਨੂੰ ਹਲੂਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੌਸਲਾ ਹੈ।

ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੂਲ ਮੁਹਾਵਰੇ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ:

ਨਿਮਰਤਾ, ਬਹਾਦਰੀ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਸਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਜਗਾ-ਜਗਾ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਅਤੇ ਅਣਕਹੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਧਰਮ ਅਤੇ ਤਰਕਧਰਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ:

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਲਾਲੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਫਸੇ ਬਲਕਿ ਮਨ-ਚਿੱਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੋਚ ਉੱਤੇ ਅਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਖਰਚ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

ਤਰਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ:

ਉਹ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਕੋਈ ਵੀ ਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਲਾਹਿਰ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਭਾਵਕ ਚਿੱਤਰ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਪੇ ਗਏ ਸੰਵਾਦ:

ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬੀਰਤਾ ਦੀ ਰੇਖਾ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਮੂਲ ਮਰਿਯਾਦਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਤੇਜ ਅਰਥ ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਰੂਪਕ ਸਟੇਜ:

ਇਕ ਲਮਹਾ ਜਦੋਂ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲ ਚਾਨਣੀ ਨੂੰ ਖੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਰਜਾਈ-ਕਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਜਨੁਮ-ਪੁਤਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਨੋਖੀ ਮੂਰਤ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਸੱਚੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਕੱਲ-ਕਲਾਪ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੇ ਦਿਲ-ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਦਿਲਾਸਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਧਰਮ, ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਬਣਾਈਏ।

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕਰਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਟੇਜ ਤੇ ਧਰਮੇ-ਧਰਮ ਤਕ ਨਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਆਦਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸੂਫੀ-ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਰਗੀ ਸਾਦਗੀ, ਸਾਖੀ ਦੀ ਤਾਜਗੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਸੁਰੀਲੀਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਵਟ ਕਰਕੇ ਉੱਚ-ਸਭਾਵ-ਸੁਵਾਦ ਦੇਣਾ ਲਾਜਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

“ਜਿੰਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤਿ ਲਈ ਸੱਤੀਆਂ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਇਜ਼ਤ, ਮਾਣ, ਜਾਂ ਕੌਮੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਲਈ ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਂਦੇ ਨੇ;

ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਟੁਟਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।””

ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਉਹ ਦੀਨ ਹੈ ਜੋ ਥੰਮ ਜਿਆਦੇ ਕਾਲ ਮੇਟੇ ਦੇ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ;

ਧਰਮ ਸਿਥਰੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀ ਹੈ।”

ਗਹਿਰਾ ਅਨੁਚਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਤੀਰਥ-ਸਮਰਪਣ:

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ-ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਾਤਲਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਦਲੀਲ, ਭਾਵਿਕ ਅੰਕ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦਰੀਆਈ ਤਰੰਗਾਂ ਸਾਫ ਤੌਰ ਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਵ-ਰਚਨਾ ਔਰ-ਮੁੱਲ:

ਸ਼ਹੀਦੀ ਇੱਕ ਅਕਲੀ-ਅੰਤਰ-ਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਹਿੰਜ-ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨੇ ਧਰਮ-ਨਿਆਏ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਗਾਈ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾਂਕ, ਸੱਚੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਲਹਿਰਾਈ ਦੀ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਰਸ਼ਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਮਨੁੱਖਤਾ-ਸੰਦੇਸ਼:

ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ-ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਨਾਲ ਲਗਾਈਆਂ ਗਲਤ ਰਹਿਤਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵ-ਸਾਂਝ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰੇਗੀ।

ਚਿੱਤਰ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ

ਸੱਚੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਰੂਹ:

ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਲਹਿਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇ-ਸੰਕੋਚ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਅਤੇ ਪੰਥ-ਪੰਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਸਥਿਤਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

ਜਲ-ਥਲ-ਮਾਯਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ-ਉਪਰੋਕਤ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਕ਼ਦਰ, ਲੋਕ-ਧਰੋਹ ਅਤੇ ਸਾਖੀਆਂ ਨੇ ਗਿਥੇ ਜਾਨੀ ਗਈਆਂ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ “ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈਆਂ” ਜਾਂ “ਠਿਕਾਣਾ ਹੋਇਆ” ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਤਰਜ਼ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਸਚਾਈ ਦਿੱਲੋਂ-

ਦਿਲੋਂ ਨਚਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।

ਮਨੁੱਖਤਾ-ਸਰੋਕਾਰ:

ਧਰਮ-ਧਰਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਅਖੰਡ ਚੇਤਾਵਨੀ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਸੰਗੀਤ: ਸਾਖੀ-ਸੁਰੀਲੀਤਾ, ਰੂਹਾਨੀ ਰਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ-ਕੋਲਾਜੇ ਜੋ ਜੀਵੰਤ ਬਣਾਵੇ।

ਟੀਕਾ-ਕਲਪਨਾ ਖ਼ਾਸ ਰੂਪ:

ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਪਾਠਕ ਲਈ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ, ਤੇ ਓਥੇ ਛੱਡੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪਲ-ਪਲ ਵੀਰਤ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ।

ਮਹਾਨ ਸਨ ਉਹ ਰੂਹਾਂ, ਉਹ ਰਾਹ ਮਾਰਗ, ਉਹ ਪੈੜਾਂ

ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਕੋਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਕੋਈ ਮੱਥੇ ਸੋਚ ਸਮਝਾਂ ਸੇਧਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਸਰਬ-ਧਰਮ ਸੰਮੇਲਨ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਦੁਬਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਲਈ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਲਹਿਰਾਂ ਇਕਵਚਨ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਥੋਪਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸੋਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਜ਼ਮੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸ਼ਾਸਕਾਂ, ਭੀੜਾਂ ਜਾਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਅੰਬਰ ਚਾਨਣ ਸੇਧ ਫਲਸਫਾ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕੱਲੀ ਚਾਦਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਿੰਦ ਦੀ .ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਢਾਲ ਬਣ ਕੇ ਮੋਹਰੇ ਆਏ ਤਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਰੇ ਆਲਮ ਵਿਚ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਪੀੜ ਸਨ ਚੀਸ ਸਨ.ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨੈਤਿਕ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਸੀ – ਨੈਤਿਕ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਧਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਪਦੰਡ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਾਰ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ “ਸਰਵਉੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀ” ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਖੁਦ ਸਿਰ ਕਟਵਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾ ਰਾਜ ਲਈ ਸੀ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਪੰਥ ਦੇ ਹੱਕ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਵਿੱਤੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ

ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਮੁਗਲ ਜ਼ਬਰ-ਜਨਾਹ ਅਤੇ ਜਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਮਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਉੱਤੇ ਲੈਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕੀਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਉਹ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਮਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ।

ਧਾਰਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ “ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ” ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ” ਅਤੇ “ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚਾਦਰ” ਵਰਗੇ ਉਪਨਾਮ ਮਿਲੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲੀ ਧਰਮ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹੋ ਜੀ ਜੇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੁਨਿਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ, ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕਈ ਸ਼ੋਧਕਾਰ ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਘਟਨਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।

ਸੀਸ ਸਿਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾ ਦਿੱਤੇ

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੋਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਜਾਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰੋ ਜਾਂ ਮੌਤ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ, ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸੌਦਾ ਕੀਤੇ ਸਿਰ ਕਟਵਾਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗੇ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ – ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਸਤੀ ਦਾਸ, ਦਿਆਲਾ ਜੀ – ਨਰਕ ਸੂਰਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਟੱਲ ਰਹੇ; ਇਹ ਅਟੱਲਤਾ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਪੰਥਕ ਨਹੀਂ, ਕੌਸਮੀਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।

ਵਿਸ਼ਵ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਦੁਤੀ

ਇਤਿਹਾਸਕ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਉਪਚਾਰਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਬਾਦਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ “ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਸੈਕਰਿਫ਼ਾਈਸ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ਬਰ-ਜਨਾਹ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਰੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ’ਤੇ ਗੂੜੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਗਿਆ ।

ਉਹ ਸੂਰਜ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਚੜਿਆ ਸੀ ਜਿਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਲੋ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ

ਉਹ ਸੋਚ ਅੱਗੇ ਆਈ ਸੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਦੱਬੇ ਕੁਚਲੇ ਸਹਿਮੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਿੰਝ ਖੜੇ ਹੋਈਦਾ ਹੈ .

ਓਦਣ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਹਿੱਲ ਗਈ ਸੀ।

ਅੰਬਰ ਕੰਬ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ।

ਚਿੱਟੇ ਦਿਨ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਾਲੀ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਵਗੀ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ।

ਪੰਛੀ ਉਸ ਦਿਨ ਚੁਗਣ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਏ

ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਫ਼ਾਕਾ ਕੱਟਿਆ ਸੀ।

ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ 1675 ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਹੁੰਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਿਸ਼ਾਵਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਬਲਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਵੀ ਅਤੁੱਟ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਿਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਵੀ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੱਚ ਵਾਸਤੇ ਖੜ੍ਹਨ ਲਈ ਰੁਤਬੇ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਹੌਸਲੇ ਦਲੇਰੀ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦੀ ਨਵੀਨਤਮ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਰਿਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੈੜਾਂ ਤੇ ਪੈਰ ਧਰਕੇ ਅਸੀਮ ਸੰਜੀਵਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹੀ ਘੁਟਮਲ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਸਕੇ।

ਇਹ ਤਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕਿ ਅਖੌਤੀ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ , ਚਿੱਟੇ ਕੁਕੜੀਏ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਢਿੱਡਾਂ ਵਾਲੇ . ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਕੀ ਚੀਚੀ ਚੋਂ ਖੂਨ ਦੇਣਾ. ਇਹ ਤਾਂ ਆਪ ਪੈਰਾਸਾਈਟ ਨੇ ਚਿੱਚੜ ਲੀਚਾਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਚਿੰਬੜੀਆਂ ਪਰਮਾਨੈਂਟਲੀ . ਸਗੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਗਾਅ ਕੇ ਮਾਰੋ ਦੂਰ ਕਿਤੇ.

ਇਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਇੰਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਗ ਕਰ ਕੇ;

ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਾਰੇ ਸੂਚੇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਤਸੀਹਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਾਕਿਆ ਹੋਇਆ ਯਾਦ ਕਰੋ। ਕਿਵੇਂ ਰੂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ ਕਿੰਨੇ ਸੁਪਨੇ ਮਰੇ ਹੋਣਗੇ।

ਜਦੋਂ ਆਰਾ ਚੱਲਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਰਿਆਂ ਚੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਉਬਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਆਲਮ, ਦੱਸੋ ਉਦੋਂ ਕੀ ਬੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਉਤੇ।

ਹੈਵਾਨੀਅਤ ਕਿਵੇਂ ਭਟਕੀ ਹੋਵੇਗੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।

ਕਿਵੇਂ ਰਾਗ ਵੈਰਾਗ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ।

ਇਹ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਗਹਿਰਾਈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜੀਵਨ ਰੱਖਣਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਗਰੂਰ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਦੇ ਸਕਣ.​​

ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੌਮੀ ਏਕਤਾ , ਧਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਦਰਸ਼ਿਕ ਸੱਚਾਈਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਣ ਕਰੇ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਸੰਜੀਵ ਰੂਹ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਹਮਦਰਦੀ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਅਹਿਮ ਮੂੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਭਾਈ ਹਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿਚ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਟੇਜ ਤੇ ਖੜ ਕੇ ਸਿਰਜੇ ਮੰਨੂਵਾਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤ “ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ “ ਦਾ ਝੂਠ ਸਬੂਤਾਂ ਸਹਿਤ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਪਾਠ ਸਿਖਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਹੌਸਲਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਈਏ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਅੜਚਣਾਂ ਸਮ੍ਹਣੀਆਂ ਪੇਂਦੀਆਂ ਹੋਣ.​

ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ 1641 ਇਸਵੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜੇਹਲਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕੜਿਆਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਉਹ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸਨ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸੇਵਕ ਰਹੇ। ਆਪਣੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਗਹਿਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਮੂੰਹ ਤੋੜ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।

1675 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਫੋਟੋ ਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲਾਹੇ ਲਈਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ।

ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੁਗਲਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।

1675 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਸੋਲਾਹ ਦੀ ਫੌਜ ਵਲੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਯੋਧੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇ ਕੌਮ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜਦੇ ਹਨ .

ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ ਵੱਲੋਂ ਧਰਮ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਦਬਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਭੌਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਸੰਧਰਭ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।

ਭੌਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਇਹ ਘਟਨਾ 1675 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ, ਜੋ ਮੁਗਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਅਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਿੱਲੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੇਧਿਕ “ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ” ਜਾਂ “ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ Mughal ਸ਼ਾਸਕ ਅਪਣੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਖਤ ਨੀਤੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ‘ਚ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੰਭੇ ‘ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਧੀਰਜ ਧਰਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

ਇਹ ਵੇਲਾ ਉਹਨਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਹਾਰ ਪਵਾਉਣ ਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਸਰੋਪੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਦਾ .ਸਮਾਗਮਾਂ ਸ਼ੈਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਚੜਤ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ।

ਗੁਰੂ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਹੇਜ ਪਾਲਣ ਲਈ ਲੋੜੇ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪੈਸਾ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਪਾਉਂਦੇ ਕਾਲਜਾਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਾਉਂਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੰਦੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਦਾ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਕਾਲਾ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾਲ ਸ਼ਹਾਦਤ ਹੋਈ।ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕਰ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਇਹ ਸਮੇਂਕ੍ਰਮ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਰਾਸਤ ਵਜੋਂ ਸਦਾ ਯਾਦ ਰਹੇਗਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਾਕਾ ਹੈ.​

ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਸਿਆਸੀ ਨਤੀਜਾ Mughal ਰਾਜ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਮੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਅਣਖ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਸਿਆਸੀ ਮੰਚ ‘ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਇਆ।

ਤੁਰੰਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: Mughal ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਦਬਾਅ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਨਿਰਸਰ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾ ਗਿਆ।

ਮੁਗਲ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅੱਤਿਵਾਦੀ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਿਕ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਆਈ।

ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਹੋਰ ਭੜਕਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਮਿਲਿਆ।ਇਹ ਘਟਨਾ Mughal ਰਾਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਗ੍ਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਬਿਤ ਹੋਈ। ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਧਰਮਕ ਮੋੜ Mughal ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ Mughal ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣੀ।

ਇਸ ਤੁਰੰਤ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ Mughal ਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ Mughal ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਮੰਚ ਮੁਹਈਆ ਕਰਵਾਇਆ.

ਇੰਝ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਲਈ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰੇ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੰਝ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਮਾਰਗ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ।

ਇੰਜ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਰੀਖਾਂ ਅੰਬਰਾਂ ਦੇ ਵਰਕਿਆਂ ਉੱਪਰ।

ਜੋ ਵਰਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੌਮ ਨੂੰ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਕਰ ਕੇ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਸੁਨੇਹੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਉਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਿਨਾਰੀ ਉੱਤੇ।