ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਸੰਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਧੁੱਪ ਖਿੜ ਪੈਂਦੀ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਚਲਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਹਵਾ ਰੁਕ ਕੇ ਦੇਖਦੀ ਹੋਵੇ।
ਲੱਖਾਂ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਹੀਰੋ — ਧਰਮਿੰਦਰ।
ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਢਲਦਾ ਹੈ, ਉਹਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕ ਗਿਆ। ਫ਼ਰਕ ਸਿਰਫ ਇਹ ਸੀ —ਸੂਰਜ ਤਾਂ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਧਰਮਿੰਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸੇ।
ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ — “ਮੈਂ ਅਜੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਹਾਂ”
ਕਦੇ ਉਹ ਨਰਮ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਰੇਖਾ ਅਤੇ ਹੇਮਾ ਅਜੇ ਵੀ ਜਵਾਨ ਦਿਸਦੀਆਂ ਨੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂਨੂੰ ਵੀ ਜਵਾਨ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ।”
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ — ਇਹ ਉਹਦੀ ਅਹਿਸਾਸੀ ਤਰੰਗ ਸੀ, ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਇਕ ਨੱਚਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ।
ਉਹਦਾ ਰੂਪ, ਉਹਦੀ ਅਦਾ, ਉਹਦੇ ਸ਼ਬਦ — ਸਭ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਅਖਰੀ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੀ ਕਿ ਕਹਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਮੁੱਕੇਗੀ।
ਅੰਤਮ ਪਲ — ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ, ਪਰ ਉਡੀਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ
ਜਦੋਂ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਧਰਮਿੰਦਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਨਹੀਂ —ਸਵਾਲ ਫੜ ਲਏ।
ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ? ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਏ?
ਘਰ ਅੰਦਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੋਈ।
ਤਾਜ ਹੋਟਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਾਮ —ਦੀਆਂ ਜਗਦੀਆਂ, ਜਾਪ ਵੱਜਦੇ, ਪਰ ਬਾਹਰ ਬੇਅੰਤ ਉਡੀਕ। ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ — ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਲਈਏ।
ਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ। ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਵਿਦਾਈ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ।
ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਉਹਨੂੰ ਸਦਾ ਜਵਾਨ ਯਾਦ ਕਰਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ — ਕੁਝ ਕਲਾਕਾਰ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਲੋਕ ਉਹਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵੇਖਣ, ਉਹਦੇ ਕਦਮ ਡਿਗਦੇ ਵੇਖਣ, ਉਹਦੇ ਰੰਗ ਫਿੱਕੇ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖਣ।
ਸ਼ਾਇਦ ਧਰਮਿੰਦਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਯਾਦ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਵੇ — ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ, ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁਸ਼ਨ, ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਜਵਾਨੀ।
ਪਰ ਇਸ ਇੱਛਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਰਦ ਵੀ ਜੁੜਿਆ —
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਉਹਦਾ ਸਰੀਰ ਨਾ ਦਿਸਿਆ, ਪਰ ਉਸਦੀ ਛਬੀ ਅਜੇ ਵੀ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੈ।
ਉਹਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੈ — ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਹਾਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚ।
ਧਰਮਿੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਅਜੇ ਵੀ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ — ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਤੋਂ ਉਤਰਿਆ ਨਹੀਂ।
ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ —ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ…ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਰੀ। ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਪਰ ਯਾਦ ਵੀ ਕਿਹੜੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
